Formula 1'i tanıyalım

Formula 1'i tanıyalım: Frenler

Konu yavaşlama olduğunda, Formula 1 araçları şaşırtıcı bir şekilde kuzeni yol araçlarına çok benziyor. Hatta, Formula 1'de ABS yasak olduğu için, modern yol araçlarının çoğu daha zekice yavaşlama sistemine sahip olduğunu iddia edebilir...

 Kimi Raikkonen, Ferrari SF70-H ve yanan ön frenleri

Kimi Raikkonen, Ferrari SF70-H ve yanan ön frenleri

Fotoğraf: Sutton Motorsport Images

Frenlemenin prensibi oldukça basittir:  Kinetik enerjiyi kaldırarak objeyi yavaşlatmak. Formula 1 araçlarında, çoğu yol araçlarında olduğu gibi disk frenler bulunuyor. Dönen diskler, hidrolik kaliperin devreye girmesiyle iki fren balatası arasında sıkıştırılıyor. Frenleme sonucunda aracın momentumu, büyük bir sıcaklık ve ışığa dönüşüyor. Bu yüzden Formula 1 fren diskleri, çoğu zaman kırmızı bir şekilde objektiflere yansır.

Çok fazla gaza basılıp güç yüklenmesi yapıldığında araç nasıl spin atıyorsa, çok sert bir şekilde frene basmak da frenlerin kilitlenmesine sebep olur ve frenler böylece lastiklere aşırı yük bindirerek spine neden olur. Formula 1'de eskiden patinaj önleyici sistemler bulunuyordu. Bu sistemlerle fren basıncı azaltılıyor ve tekerleğin tekrar dönmesi, mümkün olan en uzun duraklama aralığında olması sağlanıyordu. Ancak bunlar 1990'larda yasaklandılar. Bu yüzden frenler, Formula 1 pilotları için en büyük testlerden birisi konumunda. Pilotlar frenleme nedeniyle çok fazla zaman kazanıp kaybedebilir.

Teknik kurallar, her araçta önde ve arkada iki ayrı haznesi olan çift devreli hidrolik fren sistemine sahip olmasını zorunlu kılıyor. Bu sistem sayesinde bir devre tamamen sorun yaşasa bile diğer devrenin frenleme yapması sağlanıyor. 

Ön ve arka frenler arasındaki denge, kokpit içerisinden değiştirilebiliyor. Böylece pilotlar, yakıt yüküne ve sürüş durumuna göre fren dengesini değiştirebiliyor. Normalde frenleme esnasındaki yavaşlama sırasında, çok ciddi yavaşlatma görevine sahip olduğu için fren gücünün % 60'ı önde olur. 

F1 frenlerinin, yol araçlarından çok ciddi ölçüde gelişmiş olduğu bir alan var: materyaller. Griddeki tüm araçlarda karbon fiber fren alaşımdan hazırlanan fren diskleri bulunuyor. Bu sayede hem ağırlıktan tasarruf sağlanırken hem de çelik disklere göre frenlerin daha yüksek sıcaklıklarda çalışması sağlanıyor.

Tipik bir Formula 1 fren diski yaklaşık 1.5 kg ağırlığında olur. Fren disklerine özel bileşen fren balataları eşlik ediyor. Bunlar 1200 dereceye kadar sıcaklıkta çalışabiliyorlar. Bu açıdan frenlerin hem yeterli soğutmaya sahip olması, hem de aerodinamik açıdan verimli olması için sistemin gelişiminde ciddi çaba harcanıyor.

Brembo frenler
Brembo frenler

Fotoğraf: Brembo

Formula 1 frenleri aynı zamanda olağanüstü verimli sistemler. Modern lastiklerle birlikte fren mesafeleri çok ciddi seviyede azaldı. Yol araçlarıyla kıyaslarsak, 160 km/sa hızla giden Formula 1 aracının durması, 100 km/sa hızla ilerleyen yol aracının durmasından daha kısa mesafede oluyor. Kurallar, fren mesafelerinin daha da kısalmasının önüne geçilmesi için materyal ya da tasarım konusunda kasıtlı bir şekilde kısıtlama yapıyor.

Tabii ki Formula 1 aracında frenler sadece aracı yavaşlatmak ve durdurmaktan sorumlu değil. Dolaylı olarak araca ekstra güç de sağlanıyor fren sistemi ile. Frenleme anında ortaya çıkan kinetik enerji, elektrik enerjisine dönüştürülüyor ve gelişmiş Enerji Geri Dönüşüm Sistemi (ERS) sayesinde ekstra güç üretiliyor. Aslında, ERS ile F1 araçlarının fren sistemlerinde birçok değişiklik gerçekleşti. 2014'ten beri takımların arka frenleri elektronik sistemle kontrol etmelerine izin veriliyor. Bu sayede pilotlar frenleme esnasında çok iyi denge ve stabiliteye sahip oluyorlar.

2017'de gelen kural değişiklikleriyle frenlere binen yük daha fazla oldu ve % 25 civarında artış gerçekleşti. Bu kapsamda fren disklerindeki delik sayısı 1200'lere kadar çıkarken gelecekte 1500'e kadar çıkması bekleniyor. Disk kalınlıkları ise 2017'de minimum 32 mm olacak şekilde belirlendi.

©Formula1.com

Williams FW40 fren diski detay

Williams FW40 fren diski detay
1/32

Fotoğraf: Giorgio Piola

Red Bull Racing RB13 ön fren

Red Bull Racing RB13 ön fren
2/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Renault Sport F1 Team RS17 fren detay

Renault Sport F1 Team RS17 fren detay
3/32

Fotoğraf: Giorgio Piola

Scuderia Toro Rosso STR12 fren detay

Scuderia Toro Rosso STR12 fren detay
4/32

Fotoğraf: Giorgio Piola

PFC fren detay

PFC fren detay
5/32

Fotoğraf: PFC

Mercedes-Benz F1 W08 ön fren kanalı detay

Mercedes-Benz F1 W08 ön fren kanalı detay
6/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Renault Sport F1 Team RS17 ön fren kanalı detay

Renault Sport F1 Team RS17 ön fren kanalı detay
7/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Mercedes-Benz F1 W08 fren kanalı detay

Mercedes-Benz F1 W08 fren kanalı detay
8/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Ferrari SF70H ön fren ve tekerlek

Ferrari SF70H ön fren ve tekerlek
9/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Mercedes-Benz F1 W08 ön fren detay

Mercedes-Benz F1 W08 ön fren detay
10/32

Fotoğraf: Mark Sutton

McLaren MCL32 fren tamburu

McLaren MCL32 fren tamburu
11/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Sahara Force India VJM10 fren kanalı

Sahara Force India VJM10 fren kanalı
12/32

Fotoğraf: Mark Sutton

McLaren MCL32 fren tamburu

McLaren MCL32 fren tamburu
13/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Red Bull Racing RB13 ön fren detay

Red Bull Racing RB13 ön fren detay
14/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Red Bull Racing RB13 fren kanalı

Red Bull Racing RB13 fren kanalı
15/32

Fotoğraf: Mark Sutton

Mercedes-Benz F1 W08 ön fren kanalı detayı

Mercedes-Benz F1 W08 ön fren kanalı detayı
16/32

Ferrari SF70-H fren kanalı ve tekerlek

Ferrari SF70-H fren kanalı ve tekerlek
17/32

Ferrari SF70H ön fren kanalı

Ferrari SF70H ön fren kanalı
18/32

Kimi Raikkonen, Ferrari SF70H, ön frenler yanıyor

Kimi Raikkonen, Ferrari SF70H, ön frenler yanıyor
19/32

Ferrari SF70H arka fren detay

Ferrari SF70H arka fren detay
20/32

Ferrari SF70H ön fren ve tekerlek detay

Ferrari SF70H ön fren ve tekerlek detay
21/32

Mercedes-Benz F1 W08 ön fren ve tekerlek göbeği detayı

Mercedes-Benz F1 W08  ön fren ve tekerlek göbeği detayı
22/32

Red Bull Racing RB13 fren soğutucusu

Red Bull Racing RB13 fren soğutucusu
23/32

Ferrari SF70H, fren diski

Ferrari SF70H, fren diski
24/32

Fotoğraf: Giorgio Piola

Fren detay

Fren detay
25/32

Fotoğraf: Olivier Delorme

Ferrari SF70-H ön fren detay

Ferrari SF70-H ön fren detay
26/32

Mercedes-Benz F1 W08 Hybrid ön fren detay

Mercedes-Benz F1 W08 Hybrid ön fren detay
27/32

Ferrari SF70-H ön fren detay

Ferrari SF70-H ön fren detay
28/32

Ferrari SF70h, fren detay

Ferrari SF70h, fren detay
29/32

Fotoğraf: Giorgio Piola

Ferrari SF70H, fren kanalı

Ferrari SF70H, fren kanalı
30/32

Fotoğraf: Giorgio Piola

Fernando Alonso, McLaren MCL32'nin fren kanalı

Fernando Alonso, McLaren MCL32'nin fren kanalı
31/32

Renault Sport F1 Team RS17 ön fren detay

Renault Sport F1 Team RS17 ön fren detay
32/32

Yorum yaz
Yorumları göster
Haber hakkında
Seriler Formula 1
Haber tipi Özel Haber
Topic Formula 1'i tanıyalım