Formula 1
03 Tem
-
05 Tem
Etkinlik Bitti
10 Tem
-
12 Tem
Etkinlik Bitti
R
Macaristan GP
17 Tem
-
19 Tem
FP1:
4 gün
31 Tem
-
02 Ağu
FP1:
18 gün
R
70. Yıl Dönümü GP
07 Ağu
-
09 Ağu
FP1:
25 gün
R
İtalya GP
04 Eyl
-
06 Eyl
FP1:
53 gün
R
Toskana GP
11 Eyl
-
13 Eyl
Sıradaki Etkinlik
59 gün
17 Eyl
-
20 Eyl
Canceled
08 Eki
-
11 Eki
Canceled
R
Birleşik Devletler GP
23 Eki
-
25 Eki
FP1:
102 gün
R
Meksika GP
30 Eki
-
01 Kas
FP1:
109 gün
13 Kas
-
15 Kas
FP1:
123 gün
R
Abu Dhabi GP
27 Kas
-
29 Kas
FP1:
137 gün
Giorgio Piola'nın teknik F1 analizleri
Konu

Giorgio Piola'nın teknik F1 analizleri

Egzoz beslemeli difüzörler neden yasaklandı?

paylaşım
yorumlar
Egzoz beslemeli difüzörler neden yasaklandı?
Ekleyen:
Yardımcı Editör: Giorgi Piola
Çeviren: Abdullah Çelik
2 Haz 2020 07:09

Formula 1'de performans bulma çalışmasında biraz zeka, biraz yanal düşünme, biraz da kurallarda sınırları zorlamak gerekir.

Aynı zamanda sporun tarihine de hakim olmak gerekir. Zamanla unutulmuş gibi görünen çözümler, bir anda farklı bir dönemde spora dönebilir.

Bunun en iyi örneklerinden birisi egzoz beslemeli difüzördü. 1980 ve 1990'larda kullanılan ve daha sonra kural değişiklikleriyle unutulan egzoz beslemesi, V8 motorların son döneminde çok büyük etkiye sahip oldu.

İlk başta bu sistem çok kaba bir çözümdü. Egzoz borusu ile egzoz gazları doğrudan difüzöre gidiyordu ve pilot için hayatı zorlaştırıyordu.

Slider
Liste

Renault RE40 üflemeli difüzör

Renault RE40 üflemeli difüzör
1/6

Fotoğraf: Giorgi Piola

McLaren MP4-2 1984 alt

McLaren MP4-2 1984 alt
2/6

Fotoğraf: Giorgi Piola

McLaren MP4-2C 1986 alt

McLaren MP4-2C 1986 alt
3/6

Fotoğraf: Giorgi Piola

Lotus 99T 1987 alt

Lotus 99T 1987 alt
4/6

Fotoğraf: Giorgi Piola

Williams FW11B 1987 alt

Williams FW11B 1987 alt
5/6

Fotoğraf: Giorgi Piola

Ferrari F1-91 (642) 1991 alt

Ferrari F1-91 (642) 1991 alt
6/6

Fotoğraf: Giorgi Piola

Pilotların geri bildirimleriyle yere basma gücü seviyesi kontrol ediliyordu. Bu yüzden birçok pilot sürüş stilini ona göre ayarlamaya çalışıyordu. Bu yüzden genel olarak sezgilerine göre gücü kontrol etmeye çalışıyorlardı.

Eski adam Newey'in oyunları

Adrian Newey'in tasarladığı Red Bull RB6'da sadece çift katmanlı difüzör yoktu, aynı zamanda aracın arka tarafında daha fazla yere basma gücü üretmeye katkı sağlayan bu sistem de vardı.

Red Bull RB6 egzoz

Red Bull RB6 egzoz

Fotoğraf: Giorgio Piola

Newey'in bu çözümü yeniden hayata döndürmesi, egzoz borularını tabana kadar indirmesiyle gerçekleşti. Bu sayede egzozdan çıkan hava difüzöre doğru gidiyordu. Takım diğerlerinin bunu hemen kopyalamaması için, sistemi ilk test ettiği dönemde karoser üzerine egzoz görünümlü bant (iç resim) yapıştırdı.

Beklendiği gibi, diğerleri bu sistemi fark eder etmez aerodinamik kazancı olacağı için egzozu benzer şekilde konumlandırdılar.

Slider
Liste

McLaren MP4-25 üflemeli egzoz detay

McLaren MP4-25 üflemeli egzoz detay
1/4

Fotoğraf: Giorgi Piola

McLaren MP4-25 egzoz

McLaren MP4-25 egzoz
2/4

Fotoğraf: Giorgi Piola

Ferrari F10 egzoz

Ferrari F10 egzoz
3/4

Fotoğraf: Giorgi Piola

Mercedes W01 egzoz

Mercedes W01 egzoz
4/4

Fotoğraf: Giorgi Piola

Red Bull'un bu konudaki avantajı sistem üzerinde çalışmaya daha erken başlaması ve daha fazla performans çıkarabilmek için o dönemdeki motor partneri Renault ile çok sıkı bir şekilde bu sistem üzerinde çalışmasıydı.

Bunun yanında geçmişte egzoz beslemeli difüzörde yaşanan sorunlar yeni dönemde yoktu çünkü yere basma gücü sadece pilotun frenlemesi esnasında ve apeksi dönerken üretiliyordu.

FIA sistemin kullanımını engellemek için 2011'de egzoz çıkışının pozisyonunu değiştirdi.

Ancak bu konuda pek başarılı olamadı çünkü takımların üçü hemen yeni egzoz pozisyonuna uygun bir tasarım geldi. Yani takımlar yeni tasarımla kaybettikleri avantajı hemen telafi etmeye çalıştılar.

McLaren MP4/26 octopus exhaust
Lotus Renault R31 removed side pods, forward exhausts design

En ekstrem çözümler McLaren ve Lotus'taydı. İki takım, egzozları aerodinamik açıdan en verimli olacağını düşündükleri alanlarda konumlandırdılar.

McLaren'ın çözümünde yelpaze gibi bir tasarım vardı. Egzoz çıkışları tabana doğru yönlendirildi ve taban kenarında bulunan uzun yarık, hava akımının difüzöre doğru gitmesini sağlıyordu. Bir nevi zemin etkisindeki mantıkla etek çözümü bulunmuştu.

Ancak her iki fikir, gerçek dünyada her zaman işe yaramaz. Bu tasarım testleri dahi geçemedi. McLaren ısı yönetimi konusunda zorlandı. Aynı zamanda sıcaklık nedeniyle tabanın esnediği görüldü.

Lotus'ta ise egzoz tabanın ön kısmında konumlandırıldı. Takım geleneksel çözümü denemesinin ardından FFE (Öne konumlandırılmış egzoz) sistemini de test etti. Bu çözüm ilk başta umut verici performans sergiledi. Sistemin gaza basıldığı esnada daha stabil çalıştığı görüldü. Aracın sürüşü de kolaydı.

Red Bull RB7 blown diffuser
Red Bull RB7

Bu çözümü spora döndüren Red Bull ise daha az karmaşık bir tasarıma sahipti ve kısa süre içerisinde diğer takımlar da onun çözümünü kopyaladı. Pancake tarzındaki egzoz, yine tabanın üstünde lastiğin yanı ile dış difüzör duvarı arasına konumlandırıldı.

Bu çözüm lastik bozulmasına neden oluyordu. Yani türbülans nedeniyle arka lastiklerden kopan parçalar, doğrudan difüzör yoluna geliyordu.

Slider
Liste

Ferrari F150 egzoz ve arka frenler

Ferrari F150 egzoz ve arka frenler
1/4

Fotoğraf: Giorgi Piola

Force India VJM04 üflemeli egzoz

Force India VJM04 üflemeli egzoz
2/4

Fotoğraf: Giorgi Piola

Mercedes W02 egzoz, Brezilya GP

Mercedes W02 egzoz, Brezilya GP
3/4

Fotoğraf: Giorgi Piola

Toro Rosso STR6 egzoz

Toro Rosso STR6 egzoz
4/4

Fotoğraf: Giorgi Piola

Bu projede Renault'nun sahip olduğu rol unutulmamalı. Red Bull egzoz sistemini rafine etme çalışmalarına devam ederken, Fransız üretici de ona uygun motor haritaları üreterek ve gaza basılmadığı dönemde motoru hava pompası gibi çalıştırarak yardımcı oldu.

Soğuk ve sıcak üfleme

F1 takımları ve FIA, bir kez daha ilerleyen yarışlarda anlaşmazlık yaşadılar. FIA, motorun teknik açıdan pilotun herhangi bir tepki vermemesine rağmen çalışıyor olmasından rahatsızdı.

FIA için o dönemde soğuk üfleme olarak adlandırılan sistem sınır çizgisiydi ve kabul edilebilir alandı. Bu tür egzoz üflemesi, yakıt ve ateşlemeyi silindirlerle birlikte keserek motorun hava pompası gibi çalışması sonucu oluyordu. Yani bu süreçte pilotlar ayağını gazdan çektiğinde difüzöre hava gidiyordu.

Ancak en çok eleştirilen ve sıkıntı çıkaran şey sıcak üflemeydi. Bu çözümde ateşleme geciktiriliyordu ve tork haritalamasında yapılan ayarlarla aerodinamiyi beslemesi için daha fazla gaz dumanı gönderiliyordu.

Sıcak üfleme uzun vadede iyi çözüm değildi çünkü yakıt tüketiminin artmasına neden oluyordu ve motorun ömrünü daha hızlı tüketiyordu. Ancak dengeli bir şekilde kullanılırsa, önemli bir performans avantajı sağlıyordu.

FIA'nın devreye girmesi

FIA, kontrolü yeniden devralmak için sezon içerisinde sisteme yasak getirdi.  Ancak takımların lobi çalışması sonucu bu yasak ertelendi ve FIA bunun yerine gaza basılmadığı dönemde üfleme yapmayı engelleyecek kuralları getirdi. Bunun dışında taban üstünde üflemeli egzoz olarak çalışan tasarımlar yasaklandı.

Ferrari F2012 ve F150

Ferrari F2012 ve F150

Fotoğraf: Giorgio Piola

FIA, 2012'de egzoz konumunun  yerini tam olarak belirleyerek sistemi yasaklamayı başardı. Evet, bu değişiklik egzoz beslemeli difüzörlerin bir süre yasaklanmasını sağlasa da takımların farklı bir çözüm üretmesi uzun sürmedi. O da, bir sonraki "yasaklananlar" içeriğimizin konusu olacak.

Sonraki haber
Ecclestone: "Mateschitz, Avusturya GP için para ödemeyecek"

Önceki haber

Ecclestone: "Mateschitz, Avusturya GP için para ödemeyecek"

Sonraki haber

Ricciardo, Renault'ya podyumla veda etmek istiyor

Ricciardo, Renault'ya podyumla veda etmek istiyor
Yorumları görüntüle

Bu Haber Hakkında

Seri Formula 1
Editör Matt Somerfield